ZVONACKA BANJA - TURISTICKI VODIC

Indikacije:
Bolesti lokomotornog aparata, nervne bolesti (neuralgije, neurastenije, psihoneuroze, vegetativne neuroze), površeni krvni pritisak, poremećaji periferne cirkulacije, reumatizam, menadžerske bolesti, klimakterične tegobe, upalne promene na očima

Prirodni lekoviti faktori:
U banji postoje izvori mineralne vode temperature 28°C. Banja ima obeležje i klimatskog mesta zbog specifične ruže vetrova i velikog broja negativnih jona u vazduhu

Kulturno-istorijski spomenici u okolini:
Manastiri Paganovo (14. vek) koji je uvršten u svetsku kulturnu baštinu i po zaštitom je UNESKO-a, zatim manastir Sukovo i Temska...

Prirodne lepote okoline:
U neposrednoj blizini banje je živopisna klisura reke Jerme. Greben Asenovo Kale, na nadmorskoj visini od 1032 m je jedino mesto u Srbiji gde se može videti gnezdo surih orlova. Postoje mogućnosti za lov, ribolov i planinarenje po Vlaškoj i Staroj planini...

Sportsko-rekreativni sadržaji:
U banji postoji jedan otvoreni olimpijski bazen sa mineralnom vodom, zatim dva zatvorena bazena, kao i tereni za košarku, mali fudbal, odbojku i tenis...

Istorija
Vode Zvonačke Banje koristili su stari Rimljani, ali se za njih nije znalo sve do 1903. godine, pošto je lekoviti izvor bio zatrpan i teren oko njega za­rastao šumom. Rimski bazeni, zgrade i novac dokazuju antičku fazu lečilišta, koje je bilo poznato i u srednjovekovnoj Srbiji. Tada je Zvonačka Banja bila i središte Župe, a uz stara zdanja, imala je manastir i konake. Turci su je uništili već u svojim prvim najezdama. Na inicijativu seoskog učitelja izvor je 1903. godine otkopan i otkriveno je šturo kupatilo. Iste godine nad bazenom je podignuta primitivna zgrada i od tada je, posle mnogo vekova, Zvonačka Banja ponovo postala banjsko lečilište.

Godine 1912., izgrađen je sabirni rezervoar za vodu glavnog izvora i dovodnim kanalom ona je sprovedena u 50 metara dugački bazen. Tada, lečilište nije imalo nijednu zidanu zgradu, pa su gosti gradili kolibe i improvizovana skloništa. Od 1920. godine lečilište je izdavano u zakup na godinu dana. Otvaranjem lokalne pruge do ugljenokopa Jerma 1927. godine počelo je brže izgrađivanje Banje. U toku drugog svetskog rata Bugari su proširili ba­zene u kupatilu. Lečilište je dočekalo kraj rata zapušteno i opljačkano. Posle II svetskog rata uređeni su banjski park i okolina, prilazni putevi i nabavljena nova oprema. Godine 1954., podignuta je vila "Crni vrh", a tri godine kasnije uve­deno je osvetljenje. Sledećih godina renovirano je i popločano kupatilo, otvo­rena ambulanta, proširene su šetališne staze, izgrađen automobilski put do Zvonca (1961. godine), otvoren sportski plivački bazen (25x12x3 m), sagrađene če­tiri vile sa 82 ležaja i restoran sa 160 sedišta. Novu etapu u njenom razvitku obeležavaju novogradnja, sve brojnije vile, vikendice i kamp-kućice, novi plan uređenja lečilišta, jačanje turističke funkcije (uz prevashodnu lečilišnu ulogu) Banje kao odmarališta i izletišta, zatim neposredno povezivanje sa ponišavskim saobraćajnicama i dr.
Tako stara, dugo zaboravljena, Banja postaje sve uređenija, poznatija i posećenija.

Položaj i priroda

Zvonačka Banja blizu Pirota ubraja se u nedovoljno poznate i slabo iskorištenje banje Srbije. Nalazi se oko 40 km južno od Pirota i u blizini srpsko-bugarske granice. To je jedna od najviših banja u Srbiji. Njena voda je korišćena još u antičko doba, a u prošlom veku je reaktivirana. Malo je posećena zbog perifernog položaja i slabih komunikacija. Nalazi se na prolazu balkanskog u rodopski deo jugoistočne Srbije, na levoj dolinskoj strani Zvonačke reke (Blatanice), koja preko reke Jerme utiče u Nišavu. Nad­morska visina joj je 630 metara. Podignuta na prelomu viših i strmijih padina uzvišenja Straže (1.071 m) prema Zvonačkoj kotlinici. Položaj Banje u šumo­vitom planinskom kraju saobraćajno je nepovoljan, ali i sa izvesnim pogod­nostima. U lečilište se dolazi prugom i asfaltnim putem kroz dolinu Nišave (Niš-Pirot-Sofija), a zatim putem od Pirota preko Babušnice do sela Zvon­ce. Preko Babušnice, udaljene 31 km, Zvonačka Banja je u stalnoj vezi sa Pirotom, a sa Nišom (95 km) je povezana preko Babušnice i Bele Palanke. Sa selom Zvonce (2,5 km) Banju spaja novi dobar put.

Podneblje Zvonačke Banje je subplaninsko, jer leži na znatnoj nadmor­skoj visini. Okolno planinsko zemljište se diže još više (Ruj sa 1.706 m nad­morske visine). Mikroklimu karakteriše svež vazduh, dobro provetravanje, dovoljno osunčavanje, leta bez vrućina i umerena količina padavina. Sve to čini Zvonačku Banju klimatskim mestom, lečilištem i izvrsnim odmaralištem.

Mineralni izvori

Topli izvori Zvonačke Banje izbijaju duž zvonačkog raseda, sa kojim je paralelan rakitski rased. Za ove dve raseline vezan je postanak Zvonačke kotlinice. Glavni izvor kapaciteta devet litara u sekndi je kraško vrelo sa toplom vodom raselinskog tipa. Temperatura vode iznosi 28oC, bistra je, bez boje, i mirisa. Fizičko-hemijska analiza lekovite vode obavljena 1959. godine pokazuje da u jednom litru najviše ima kalcijuma i magneztjuma od katjona, a od anjona bikarbonata, sulfata i hlorida. U vodi je zastupljen i silicijum-dioksid, i aluminijum-oksid, slobodni sumpor-vodonik i slobodna ugljena kiselina.

Površinska voda se spušta do dubine od 600 m, zagreva se i minerališe, dolazi u kontakt sa radioaktivnim stenama, pa se ascendentno penje. Termalno-mineralna i radioaktivna voda cevima se sprovodi u kupatilo, podignuto na rečnoj terasi. Voda ove terme se ubraja u indiferentne hipoterme i koristi za kupanje i piće. Banja u prvom redu leči bolesti lokomotornog aparata, nervne bolesti (neuralgije, neurastenije, psihoneuroze, vegetativne neuroze), površeni krvni pritisak, poremećaji periferne cirkulacije, reumatizam, menadžerske bolesti, klimakterične tegobe, upalne promene na očima.

Rekreacija i izletišta
Zvonačka Banja najposećenija je od maja do oktobra. Balneološka uloga Banje je zaostala za njenom turističko-odmarališnom i rekreacionom funkcijom. Ranije su u Banji mahom boravili posetloci iz Ponišavlja, a sada je sve više gostiju iz cele Srbije.
Šume privlače čistim vazduhom i mogućnostima lova i ribolova. U bli­zini lečilišta se nalazi nekoliko značajnih kulturno-istorijskih spomenika, kao što su srednjovekovna tvrđava Asenovo kale i manastiri Sv. Bogorodice u Sukovu, Sv. Jovana u Poganovu , Sv. Nikole u Planinici i Odorovački manastir. U okolini je i nekoliko klisura i kanjonskih dolina (Jerme i dr.), zatim pećina, kraških izvora i neobično izvajanih stena. Izleti do Pirota i Dimitrovgrada su sadržajni, a interesantna je i poseta jedinom kraškom polju u istočnoj Srbiji (Odorovsko polje u Vidliću).