GAMZIGRADSKA BANJA - TURISTICKI VODIC

Nalazi se 220 km jugoistočno od Beograda

Indikacije:
Oboljenja perifernih krvnih sudova i limfnog sistema, vibraciona bolest, ginekološka oboljenja (sterilitet kod žena), zglobni i vanzglobni reumatizam, ortopetske bolesti i posttraumatska stanja, neurološka oboljenja, bolesti vezivnog tkiva, anomalije dečijeg uzrasta

Prirodni lekoviti faktori:
Gamzigradska Banja ima lekovite izvore mineralne vode sa temperaturom od 42°C

Kulturno-istorijski spomenici u okolini:
U blizini Gamzigradske Banje se nalazi jedan od četiri rimska carska grada u Srbiji - Felix Romuliana, sa očuvanim višebojnim podnim mozaikom, zatim manastir Suvodol i Grliški manastir...

Prirodne lepote okoline:
U okolini banje se nalazi planina Rtanj, Zlotska pećina kao i veći broj jezera...

Sportsko-rekreativni sadržaji:
Izvanredni uslovi za pripremu sportista, dva fudbalska terena, tereni za male sportove i teniski tereni...

Istorija
Iako se u njenoj neposrednoj blizini na 3,5 km. Nalazi arheološki lokalitet Romulijana - velelepni dvorac rimskog cara Galerija, nema sačuvanih podataka o postojanju banje u antičko doba.

Ipak, nekih antičkih gradnji u vezi sa Gamzigradom svakako je bilo, ali su one na ovim hidrotermama kao i kod mnogih drugih isčezlih termaliteta lociranih i u rečnim tokovima-rečnih banja uništete. Sledeći pisani podatak koji se pojavljuje je u turskim zabeleškama iz 15. i 16. veka. Drugih pisanih podataka za srednji vek nema. Prvi pisani trag je iz 1835. godine, kada je baron Sigmund Avgust Herder, kraljevsko saksonski upravitelj rudokopstva, proputovao Srbiju da bi ostavljene stare majdane, srpske rudokope i uopšte rudno stanje ove zemlje izvidio i ispitao. O prvim kupanjima u Gamzigradskoj banji nema pisanih podataka. Prema predanju, bila su u higijenske svrhe-pranje od nečistoće i prljavštine, a pošto je voda bila topla meštani su u njoj prali veš i druge tkanine.

Verujući u njenu lekovitost narod Timočke krajine je počeo masovno da dolazi u banju i to po "preporuci" onih kojima je banja pomogla, jer lekara u to vreme nije bilo.

Glas o lekovitosti Gamzigradske banje brzo se širio. Tome je pogodovala i saobraćajnica Zaječar - Paraćin koja je prolazila kroz samu banju. Prva kupanja u svrhu lečenja započela su 1890. godine i to u improvizovanim bazenima, čija temperatura iznosi od 38 do 42 stepena, koje su bolesnici i njihovi članovi porodice sami kopali. Od okolne rečne vode bazeni su ograđivani blatom, kamenjem, koljem i šašom, a preko njih su prebacivane lisnate grane.

Početkom 20. veka Dr L. Ilić i D. Micić u zvaničnim banjskim izveštajima pišu: "Preko leta su Gamzigradsku banju posećivali samo siromašni seljaci, da se tu leče (kupaju, oblažu mineralnim blatom) ali nešto kasnije dolaze i imućni ljudi, tu podižu šatore i bave se po deset do dvadeset dana. Svet se kupa i noćeva pod vedrim nebom a leži na vlažnoj zemlji.

U izveštaju iz 1922. godine M. T. Leka i njegovih saradnika kaže se "da osim nekoliko koliba na obali i improvizovanih kupatila u Timoku nije imalo nikakve udobnosti".

U tako primitivnom stanju, Gamzigradska banja je bila do 1925. godine, kad preduzimljivi seljaci iz okolnih sela počinju da zidaju bazene na izvorima, i to bazen 2 i 3. Sadašnji bazen br. 3 i sada po predanju nosi naziv "blato".

Eksplotaciju izvora mineralne vode 1927. godine preuzima opština Gamzigrad, a nakon dve godine 1929. godine uprava Moravske banovine. U to vreme u Gamzigradsku banju dolazi i prvi banjski lekar dr. Milivoj Milić, koji podiže svoju vilu, nekadašnju upravu banje.

Počinje izgradnja modernijih i konfornijih kuća zidanih opekom. U ovom periodu se i sama banja popularizuje i sve više postaje banjsko lečilište. Preduzimljivim meštanima u gradnji stanova pritekli su u pomoć i bogatiji ljudi iz okolnih sela i gradova. Tako je podignuta i stara kafana Vražogrnački stanovi", a Timok je premošćen drvenim mostom, a sa druge strane mosta nalazila se kafana "Lipov lad" a nešto dalje su bile sobice "kvartiri", gde su bolesnici odsedali.

"Do 1935. godine bila su ozidana tri bazena od cementa (br.1, 2 i 3) pod otvorenim nebom, a kasnije i četvrti. Do pomenute godine podignuto je 11 zgrada sa oko osamdeset soba, koje su imale ležajeve bez posteljine, sto i stolicu, dalje bio je jedan restoran i jedna baraka gde su se gosti hranili, mada je većina sama spremala hranu" , koju su donosili od kuće ili je sami pripremali u banji. Na mestu današnje česme (u centru banje) bila je nekad pijaca za bolesnike, gde su žene iz obližnjih sela najčešće Gamzigrada, prodavale sir, jaja, mleko, voće i povrće, hleb, a često i meso, što su nazivali "torbarenje". Tu se nalazio i bunar sa pijaćom vodom, za koji se pričalo da je "dobro za jetru".

Položaj i priroda
Gamzigradska Banja se nalazi 11 km zapadno od Zaječara. Smeštena je u dolini donjeg toka Crnog Timoka, odnosno u dolini drev­nog Gamzigradskog grada. Leži na 160 m nadmorske visine, nedaleko od puta Zaječar-Paraćin.

Gamzigradska Banja se, kao i Zaječar, nalazi u krajnjem jugozapadnom delu Rumunskog basena, te je pod uticajem istočnoevrop­ske, odnosno prave kontinentalne klime. Kako se u blizini dižu karpatske planine istočne Srbije, mikroklima Banje je složena, sa odlikama kontinental­nog i podplaninskog podneblja. Podneblje Banje, koja je smeštena u dolini i okružena šumovitim brežuljcima planina, pogodno za lečenje, odmor, rekreaciju, sport, lov i ribolov. Naselje je lepo uređeno, sa puno zelenila i cveća, uređenim parkovnim površinama, uređenim šetalištem i kupalištem na obali reke, u nedirnutom prirodnom ambijentu, udaljenom od bučnih i zagađenih urbanih sredina.

Mineralni izvori
Gamzigradska Banja radi više od osam decenija, a intenzivnije iskorišćavanje njenih termalno-mineralnih voda datira od pre 40 godina. Ima četiri termalna izvora, čije su vode temperature od 32°, 39°, 41° i 42°C i jedan izvor hladne vode temperature 17°C. Pre drugog svetskog rata lečilište je imalo tri bazena. Bazen broj jedan ko­risti vodu temperature 27°C, bazen broj dva vodu izvora temperature 42°C, a bazen broj tri izvor mineralne vode temperature 38°C.

Od više termalno-mineralnih izvora koristi se samo pet, koji daju u mi­nutu oko 280 litara lekovite vode. Izvori su kaptirani u koritu Timoka, ogra­đeni betonom i njihova voda je sprovedena do tri bazena i kada. Kaptažnim radovima van korita je dobijena mineralna voda istog kvaliteta i temperature, kao i sa izvora u koritu. Voda svih izvora je sličnog fizičko-hemijskog sastava, ali različite temperature. Analiza lekovite vode temperature 42°C u bazenu broj dva, obavljena 1957. godine, pokazala je da u litru mineralne vode ima najviše kalcijuma i natrijuma, zatim magnezijuma, kalijuma i gvozda, a od anjona naj­više je bikarbonata, hlorida i sulfata. Prema sastavu i temperaturi mineralna voda ove Banje se ubraja u zemnoalkalne hiperterme, odnosno akratoterme. Ona se koristi za kupanje i piće, a lekovito blato za oblaganje. Voda i blato leče reumatizam zglobova i mišića, išijas, katar želuca, ženske genitalije (zapaljenje materice), zapaljenje trbušne i plućne maramice, neuralgije, posledice povreda i neke kožne bolesti. U izvoru i ba­zenu »Blato« reumatičari se oblažu sivkasto mineralnim muljem temperatu­re 35,5°C.

U Zavodu za specijalizovanu rehabilitaciju godinama se uspešno organizuje i sprovodi I i II faza priprema fudbalera u pripremnom periodu, kao i drugih sportista. Za to postoje odlični prirodni i tehnički uslovi, kao i stručna ekipa koja se posebno bavi rehabilitacijom i pripremama sportista (vođenje treninga opšte kondicije u teretani i bazenu i podvodna masaža). Za sve vreme boravka sportista u Zavodu, lekari brinu o njihovom zdravlju u slučaju bolesti, saniranja povreda.

Za sportiste i rekreativce, u Zavodu su na raspolaganju dva bazena (veliki za plivače i mali za neplivače), teretana ("Gladijator"), sala za stoni tenis, tereni za mali fudbal, rukomet, odbojka, teniski teren i veliki fudbalski teren.

Posebno su dobri uslovi za rekreativnu nastavu školske dece, kojoj se pružaju prostori za nastavu kao i svi sportsko-rekreativni sadržaji. Mogućnost organizovanja škole plivanja za neplivače, poseban zdravstveni pregled fizijatra radi urvrđivanja pravilnosti držanja tela i stanja tabana su posebna pogodnost za decu. U slučaju kifoza i skolioza ili ravnih tabana, deca se podvrgavaju fizioterapeutskom tretmanu, a naučiće potrebne vežbe i dobiti savete za dalji rad kod kuće.

Rekreacija i izletišta
Banja je dobila naziv po susednom Gamzigradskom gradu, koji je uda­ljen od lečilišta dva kilometra (9 km od Zaječara). Ova tvrđava u ruševinama bila je grad trapezaste osnove (300x230 m), od koga su dobro očuvam bedemi i kružne kule, po šest na svakoj strani. U arheološkom lokalitetu kasnorimskog utvrđenja i naselja "Felix Romuliana" iz III do VI veka očuvani su delovi palate sa mozaicima i monumentalna gradska kapija. Lepotom i dimenzijama impresionira rekonstruisana zapadna kapija i veliki mozaici. Gosti Banje posećuju Zaječar, pošumljenu Kraljevicu sa spomenikom streljanim učesnicima Timočke bune, Narodni muzej sa eksponatima iz "Felix Romuliana-e" i novog arheološkog loka­liteta Romulianum, zatim pozorište, gradske hotele i dr. Ljubitelji pecanja mogu uživati na Grliškom jezeru, kao i jezeru Sovinac.